Con sắp mổ: Ba Mẹ cần chuẩn bị gì trước, trong và sau ca mổ?

Tuần trước tôi mổ cho một bé phải cắt một đoạn ruột già do táo bón kéo dài. Bé đã được chẩn đoán bệnh Hirschsprung (giãn phình đại tràng bẩm sinh do vô hạch).

Gia đình bé đã chuẩn bị rất kỹ: chọn bệnh viện, hỏi thăm để chọn ekip, sắp xếp công việc để lúc nào cũng có người ở bên con.

Nhưng có một điều cả nhà chưa nghĩ tới:

Cơ thể con đã sẵn sàng để hồi phục sau mổ chưa?

Theo kinh nghiệm hơn hai mươi năm phẫu thuật của tôi, sự hồi phục của con sau mổ, ngoài chuyên môn của bệnh viện, thì sự chuẩn bị và chăm sóc của gia đình đóng vai trò rất quan trọng.

Bài này tôi viết để Ba Mẹ biết mình cần làm gì, theo đúng ba giai đoạn: trước mổ, trong mổ và sau mổ.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp Ba Mẹ hiểu và chuẩn bị. Mỗi bé có bệnh và thể trạng riêng — anh chị luôn làm theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ đang điều trị cho con.

Vì sao cần chuẩn bị và sự hợp tác của Ba Mẹ

Mỗi ca mổ, dù nhỏ, cũng là một cuộc stress – căng thẳng với cơ thể con. Con phải tốn sức để chống chọi, để lành vết thương.

Giống như muốn sửa nhà thì phải có sẵn gạch, cát, xi măng — cơ thể con cần có “vốn”, là dinh dưỡng tốt và sức khỏe tốt.

Vấn đề là nhiều bé bước vào ca mổ khi đang ăn kém, sụt cân, mệt mỏi — vì bệnh, vì lo sợ, hoặc vì phải nhịn ăn nhiều lần để làm xét nghiệm, chụp chiếu.

Con số không dễ chịu chút nào.

Các nghiên cứu cho thấy cứ khoảng 3 trẻ phải mổ thì có 1 trẻ bị suy dinh dưỡng, và những bé này dễ gặp biến chứng sau mổ hơn rất nhiều so với bé khỏe mạnh.

Vì vậy, y học hiện đại có một cách chăm sóc gọi là ERAS — viết tắt tiếng Anh, nghĩa là “giúp hồi phục nhanh sau mổ”.

ERAS không phải một kỹ thuật mổ mới. Đó là cách bác sĩ, điều dưỡng và Ba Mẹ cùng hợp tác để cơ thể con bớt mệt, bớt đau, mau khỏe — từ trước khi mổ cho đến lúc con về nhà. Và tôi chia sẻ vì phần lớn những việc ấy nằm trong tay Ba Mẹ.

1. TRƯỚC MỔ — chuẩn bị nhẹ nhàng mà đầy đủ

Để ý chuyện ăn uống của con từ sớm

Ngay khi biết con sẽ mổ, Ba Mẹ tự hỏi ba câu:

• Gần đây con có sụt cân, hoặc lâu rồi không lên cân không?
• Con có ăn kém hơn trước không?
• Con có bệnh gì làm ảnh hưởng đến việc ăn uống không?

Nếu có một câu trả lời là “có”, hãy nói ngay với bác sĩ. Với ca mổ đã hẹn lịch, bác sĩ có thể hướng dẫn cách bồi dưỡng cho con trong khoảng 7–10 ngày trước mổ để con có đủ sức. Việc này không kịp làm nếu đến sáng ngày mổ mới nói.

Trong những ngày chờ mổ: cho con ăn uống bình thường, thậm chí tăng cường dinh dưỡng — đủ bữa, đủ thịt cá trứng sữa. Không cần kiêng khem gì đặc biệt nếu bác sĩ không dặn.

Nhịn ăn đúng giờ — không nhịn thiếu, cũng không nhịn thừa

Đây là điều tôi phải nhắc gần như mỗi tuần.

Nhịn ăn, nhịn uống sữa, nhịn uống nước đúng theo thời gian là rất cần thiết để chuẩn bị cho cuộc mổ và gây mê — mục đích là giảm nguy cơ khi gây mê và giảm gánh nặng cho cuộc mổ.

Nhưng tôi vẫn gặp hai kiểu sai, ngược nhau.

Kiểu thứ nhất — nhịn quá lâu. Nhiều gia đình thương con, sợ có chuyện gì trong lúc mổ nên cho con nhịn từ tối hôm trước — có khi mười mấy tiếng. Con đói, khát, quấy khóc; Ba Mẹ thương mà không dám cho uống. Nhịn quá lâu không làm ca mổ an toàn hơn, mà còn làm con mệt hơn, dễ mất nước, dễ tụt đường trong máu, và hồi phục chậm hơn.

Kiểu thứ hai — cho ăn trong giờ phải nhịn. Ngược lại, có những Ba Mẹ xót con đói đã tự ý cho con ăn, uống sữa trong thời gian được dặn nhịn.

Thậm chí nguy hiểm hơn là giấu bác sĩ chuyện đó vì sợ hoãn mổ.

Ba Mẹ chỉ cần nhớ:

• Mỗi loại thức ăn có thời gian nhịn khác nhau. Cơm, cháo, thịt cá cần nhịn lâu hơn; sữa ngắn hơn; nước lọc có thể uống đến khá gần giờ mổ, theo giờ được dặn.
• Mỗi ca mổ có giờ nhịn riêng. Bác sĩ gây mê và điều dưỡng sẽ dặn cụ thể cho con.
• Hỏi thật rõ và ghi ra giấy: con mổ lúc mấy giờ, được ăn đến mấy giờ, được uống nước đến mấy giờ. Rồi làm đúng giờ đó — không nhịn sớm hơn, cũng không cho ăn uống trễ hơn.
• Lỡ cho con ăn uống quá giờ, hãy nói thật với bác sĩ. Có thể phải dời giờ mổ một chút — nhưng an toàn cho con hơn rất nhiều.

⚠️ Nếu con phải mổ cấp cứu, Ba Mẹ không tự ý cho con ăn uống gì. Chờ bác sĩ dặn.

Chuẩn bị tinh thần cho con

• Nói cho con biết sắp tới sẽ thế nào, bằng lời con hiểu được: “Con sẽ ngủ một giấc thật say, lúc tỉnh dậy có Ba Mẹ ở bên.”
• Mang theo món đồ chơi, chiếc gối hay cuốn truyện con thích.
• Ba Mẹ giữ bình tĩnh — trẻ cảm nhận nỗi lo của Ba Mẹ rất rõ. Con càng bớt sợ, cơ thể con càng bớt căng thẳng.
• Nếu trước ngày mổ con đang ho, sốt, sổ mũi hay tiêu chảy, hãy báo bác sĩ để quyết định có mổ đúng lịch hay không.

Ekip sẽ hạn chế những việc không cần thiết

Theo cách chăm sóc mới, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ trước khi thụt tháo, đặt ống qua mũi hay truyền dịch nhiều cho con trước mổ — chỉ làm khi ca mổ của con thật sự cần. Nên nếu bác sĩ đã chỉ định, đó là vì con cần, Ba Mẹ cứ yên tâm hợp tác.

2. TRONG MỔ — phần việc của ekip

Lúc này Ba Mẹ chờ bên ngoài. Tôi kể để Ba Mẹ yên tâm con đang được chăm sóc thế nào:

• Con được gây mê, ngủ sâu, không biết đau. Bác sĩ gây mê theo dõi con suốt ca mổ.
• Việc giảm đau bắt đầu ngay trong phòng mổ. Bác sĩ phối hợp nhiều cách, để khi tỉnh dậy con đỡ đau mà không phải dùng nhiều thuốc giảm đau mạnh.
• Mổ nhỏ nhất có thể. Khi bệnh cho phép, chúng tôi mổ nội soi — vết mổ nhỏ, con đỡ đau và mau lành.
• Giữ ấm cho con. Trẻ nhỏ rất dễ bị lạnh trong phòng mổ, nên ekip luôn ủ ấm con.
• Truyền dịch vừa đủ — không thiếu, không thừa.

Việc của Ba Mẹ lúc này: để điện thoại bên mình, ở gần phòng chờ để ekip gọi khi cần, và tranh thủ nghỉ ngơi một chút.

Khi con tỉnh lại sau “giấc ngủ” dài

Khi tỉnh lại, điều con mong mỏi nhất là gì?

Là Ba, là Mẹ ở ngay bên cạnh mình.

Nên Ba Mẹ hãy chuẩn bị tinh thần và sức khỏe của mình thật tốt, để làm điểm tựa cho con — động viên, an ủi con sau “cuộc chiến” trong phòng mổ.

Lúc mới tỉnh, con có thể quấy khóc, lơ mơ, bứt rứt, chưa nhận ra Ba Mẹ ngay — thường là do thuốc mê đang tan dần. Ba Mẹ cứ ở cạnh, nói chuyện nhẹ nhàng, ôm con khi điều dưỡng cho phép.

3. SAU MỔ — lúc Ba Mẹ giúp con nhiều nhất

Cho con ăn uống lại sớm

Trước đây nhiều người nghĩ phải chờ con “đánh hơi được” mới cho ăn. Nay y học đã thấy: cho con ăn uống lại sớm giúp ruột hoạt động lại nhanh hơn, con khỏe hơn và về nhà sớm hơn.

• Với phần lớn ca mổ nhỏ (thoát vị bẹn, tinh hoàn ẩn, hẹp bao quy đầu…), con thường được uống lại khi đã tỉnh hẳn và không nôn.
• Với ca mổ ở ruột, bác sĩ sẽ cho biết khi nào con được uống, khi nào được ăn.
• Bé còn bú: sữa mẹ là tốt nhất. Trong thời gian bé chưa được bú, mẹ nhớ vắt sữa giữ lại.
• Cho ăn từng chút, chia nhiều bữa. Đừng ép con ăn thật nhiều “cho lại sức” — lúc này ăn quá nhiều dễ làm con đầy bụng, nôn.
• Ưu tiên món mềm, dễ tiêu, đủ chất đạm (trứng, cá, thịt, sữa) — chất đạm là “gạch” để vết mổ lành lại.
• Hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng thêm sữa đặc biệt hay thực phẩm bổ sung.

Giúp con bớt đau

Đau không chỉ làm con khó chịu. Con đau thì không dám thở sâu, không chịu ăn, không muốn cử động — và vì thế hồi phục chậm hơn.

• Thấy con đau, báo ngay điều dưỡng — đừng để con cố chịu. Bé nhỏ chưa nói được thì Ba Mẹ để ý: con khóc nhiều, co người lại, không cho chạm vào, không chịu ăn.
• Thuốc giảm đau sau mổ đã được bác sĩ tính sẵn loại thuốc và giờ giấc. Đừng tự ý cho con uống thêm thuốc giảm đau mang từ nhà.
• Ôm ấp, cho bú, kể chuyện, cho con xem phim hoạt hình — đó cũng là những cách giúp con bớt đau rất hiệu quả.

Cho con vận động sớm

• Khi bác sĩ cho phép, giúp con ngồi dậy, đi lại nhẹ nhàng — càng sớm càng tốt.
• Con lớn: tập hít thở sâu, thổi bong bóng — giúp phổi nở tốt, tránh viêm phổi.
• Con nhỏ: bế con, đổi tư thế thường xuyên, không để con nằm yên một chỗ suốt ngày.

Vận động sớm giúp ruột hoạt động lại nhanh, phổi khỏe hơn, và con mau lại sức.

Ba câu Ba Mẹ hay nói — và vì sao nên thay đổi

“Để con nằm nghỉ cho khỏe, đừng cho ăn, đừng cho đi.”
Nghỉ ngơi là cần. Nhưng nằm im một chỗ và nhịn ăn lâu làm con yếu đi, dễ biến chứng hơn.

“Cho con nhịn thêm cho chắc.”
Nhịn thừa không làm ca mổ an toàn hơn, chỉ làm con mệt thêm. Làm đúng giờ bác sĩ dặn là đủ.

“Xin bác sĩ truyền đạm cho con mau khỏe.”
Truyền đạm không phải thuốc bổ. Khi con đã ăn uống được, ăn bằng miệng luôn tốt hơn. Bác sĩ sẽ cho truyền khi con thật sự cần.

Khi nào cần báo bác sĩ ngay

Trong lúc nằm viện, và cả khi con đã về nhà, Ba Mẹ báo bác sĩ ngay nếu thấy:

• Con sốt cao, hoặc sốt mãi không hạ
• Nôn nhiều, không ăn uống được
• Bụng chướng căng, đau bụng ngày càng tăng
• Vết mổ sưng đỏ, nóng, chảy dịch hoặc mủ
• Con lừ đừ, li bì, khó đánh thức
• Con không đi tiểu, hoặc tiểu rất ít

Tóm tắt: việc Ba Mẹ làm theo từng giai đoạn

Lời nhắn

Một đứa trẻ hồi phục tốt không chỉ nhờ ca mổ giỏi. Mà còn nhờ cơ thể con được chuẩn bị đúng cách trước mổ, và được Ba Mẹ đồng hành đúng cách sau mổ.

Chúng tôi lo cho con vài giờ trong phòng mổ. Nhưng những ngày trước và sau đó — phần lớn nằm trong tay Ba Mẹ.

Nếu con sắp mổ hoặc đang nằm viện, Ba Mẹ chưa biết chuẩn bị hay chăm con thế nào, hãy nhắn cho tôi: con mấy tuổi, mổ gì, hiện ăn uống ra sao. Tôi sẽ hướng dẫn cụ thể.

Nhắn Zalo: 0935 195 677

Đặt lịch khám với BS Nguyễn Phi Phong

Câu hỏi thường gặp

Con mổ lúc 9 giờ sáng thì phải nhịn ăn từ mấy giờ?

Còn tùy loại thức ăn và tùy ca mổ. Thức ăn đặc như cơm, cháo cần nhịn lâu hơn nhiều so với nước lọc. Bác sĩ gây mê hoặc điều dưỡng sẽ dặn giờ cụ thể cho con — Ba Mẹ hỏi rõ, ghi ra giấy và làm đúng giờ đó, không nhịn sớm hơn, cũng không cho ăn trễ hơn.

Lỡ cho con ăn trong giờ phải nhịn thì sao?

Hãy nói thật ngay với bác sĩ, đừng giấu. Bác sĩ có thể dời giờ mổ một chút để dạ dày con trống — như vậy gây mê an toàn hơn cho con rất nhiều.

Sau mổ bao lâu thì con được ăn?

Với phần lớn ca mổ nhỏ, con thường được uống lại khi đã tỉnh hẳn và không nôn, rồi ăn dần. Với ca mổ ở ruột, bác sĩ sẽ quyết định thời điểm tùy theo tình trạng của con.

Sau mổ nên cho con ăn gì?

Món mềm, dễ tiêu, đủ chất đạm như trứng, cá, thịt, sữa. Bé còn bú thì sữa mẹ là tốt nhất. Cho ăn từng chút, chia nhiều bữa, không ép. Muốn dùng thêm sữa đặc biệt hay thực phẩm bổ sung thì hỏi bác sĩ trước.

Con gầy, ăn kém thì có mổ được không?

Nếu là ca mổ hẹn trước, bác sĩ có thể hướng dẫn bồi dưỡng cho con khoảng 7–10 ngày trước mổ để con có đủ sức. Nếu là mổ cấp cứu thì không chờ được — bác sĩ sẽ mổ ngay và nói rõ với gia đình về việc chăm sóc sau đó.

---

Tác giả & nguồn: Bài viết do ThS.BSNT.BSCKII Nguyễn Phi Phong — Trưởng khoa Ngoại, Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, hơn 24 năm kinh nghiệm ngoại nhi, đồng sáng lập Phòng khám YVIDA — biên soạn từ kinh nghiệm lâm sàng tại Khoa Ngoại, Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, đối chiếu hướng dẫn của Bộ Y tế và y văn ngoại nhi quốc tế (danh mục bên dưới).

Trực tiếp thăm khám tại Phòng khám YVIDA, 118 Thanh Thuỷ, Hải Châu, Đà Nẵng — ĐT/Zalo: 0935 195 677. Thứ 2 – Thứ 7: 17:00 – 20:00 · Thứ 7 & Chủ nhật: 8:00 – 12:00.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ đang điều trị cho con. Giờ nhịn ăn, thuốc men và mọi can thiệp đều phải do bác sĩ chỉ định cho từng bé. Trường hợp lâm sàng nhắc tới trong bài đã được lược bỏ mọi thông tin định danh. Nếu con sốt cao, nôn nhiều, bụng chướng, vết mổ sưng đỏ chảy dịch, li bì hoặc không đi tiểu — hãy báo bác sĩ hoặc đưa con đến cơ sở y tế ngay.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế. Hướng dẫn nhịn ăn uống và cung cấp carbohydrate trước phẫu thuật chương trình, ban hành kèm Quyết định 181/QĐ-BYT ngày 23/01/2024.
2. Holcomb GW, Murphy JP, St. Peter SD. Holcomb and Ashcraft’s Pediatric Surgery, 7th ed. Elsevier; 2020.
3. Bộ môn Ngoại Nhi, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Ngoại Nhi lâm sàng. NXB Y học; 2018.
4. Pilkington M, Nelson G, Pentz B và cs. Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations for Neonatal Perioperative Care. JAMA Surgery. 2024;159(9):1071–1078.
5. Raval MV và cs. Implementation and Effectiveness of an Enhanced Recovery Protocol for Children Undergoing Surgery: The ENRICH-US Stepped-Wedge Cluster-Randomized Trial. JAMA Surgery. 2026;161(7):670–680.
6. Short HL, Taylor N, Piper K, Raval MV. Appropriateness of a pediatric-specific enhanced recovery protocol using a modified Delphi process and multidisciplinary expert panel. Journal of Pediatric Surgery. 2018;53(4):592–598.
7. Martins DS. Nutrition considerations in pediatric surgical patients. Nutrition in Clinical Practice. 2022;37(3):510–520.
8. Bergkvist E và cs. Nutritional status and the outcome of surgery. Journal of Pediatric Surgery. 2021;56:368–373.
9. Brindle ME, McDiarmid C, Short K và cs. Consensus Guidelines for Perioperative Care in Neonatal Intestinal Surgery: ERAS® Society Recommendations. World Journal of Surgery. 2020;44(8):2482–2492.
10. Ngô Kim Thơi. ERAS — Enhanced Recovery After Surgery. Báo cáo tại Hội nghị Nhi khoa Quốc tế 2026, Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng.

Gia đình nào sắp có con vào phòng mổ cũng lo đủ thứ: chọn bệnh viện, chọn ekip, sắp xếp người ở với con. Nhưng có một câu ít ai hỏi: cơ thể con đã đủ sức để hồi phục chưa? Cuốn cẩm nang này viết để cha mẹ biết mình làm được gì ở từng giai đoạn — trước mổ, trong lúc chờ, và những ngày sau đó.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Nếu bạn có triệu chứng bất thường, hãy đặt lịch khám tại Phòng khám YVIDA.